नमस्कार शेतकरी मित्रांनो! खरीप हंगाम 2026 मध्ये दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झालेल्या शेतकऱ्यांसाठी मोठी बातमी आहे. महाराष्ट्र शासनाने 25 सप्टेंबर 2026 रोजी एक महत्त्वाचा शासन निर्णय जारी करून राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर केला आहे.
पण हा दुष्काळ नेमका कोणत्या तालुक्यांमध्ये जाहीर झाला आहे?
Trigger-1 म्हणजे काय?
या 265 तालुक्यांमध्ये शेतकऱ्यांना कोणत्या सवलती मिळणार?
पीक कर्जाचे पुनर्गठन होणार का?
शेतीशी संबंधित कर्जाच्या वसुलीला स्थगिती मिळणार का?
शेतीपंपाच्या वीजबिलात सवलत मिळणार का?
विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्काबाबत काय निर्णय झाला?
पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकर, जनावरांसाठी चारा आणि रोजगार हमीच्या कामांबाबत शासनाने काय सांगितले आहे?
आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे 265 तालुक्यांची संपूर्ण यादी कोणती आहे?
या सर्व प्रश्नांची माहिती आपण या ब्लॉगपोस्टमध्ये 25 सप्टेंबर 2026 च्या अधिकृत GR नुसार अगदी सोप्या भाषेत पाहणार आहोत.
265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर, शासनाचा मोठा निर्णय
महाराष्ट्र शासनाच्या मदत व पुनर्वसन विभागाने हा शासन निर्णय जारी केला आहे.
या शासन निर्णयाची तारीख:
25 सप्टेंबर 2026
शासन निर्णय क्रमांक:
समिती-2026/प्र.क्र.82/मदत-2
या GR चा मुख्य विषय आहे:
सन 2026 च्या खरीप हंगामातील Trigger-1 (प्रथम कळ) लागू झालेल्या 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर करून विविध उपाययोजना व सवलती लागू करणेबाबत.
म्हणजेच, खरीप 2026 मधील परिस्थितीचा विचार करून ज्या 265 तालुक्यांमध्ये Trigger-1 म्हणजे प्रथम कळ लागू झाली आहे, त्या तालुक्यांना दुष्काळग्रस्त म्हणून घोषित करण्यात आले आहे.
Trigger-1 म्हणजे काय?
शेतकरी मित्रांनो, GR मध्ये दुष्काळ व्यवस्थापन संहिता 2016 नुसार राज्यातील दुष्काळी परिस्थितीचे मूल्यांकन करण्यासाठी ठरवलेल्या पद्धतीचा संदर्भ देण्यात आला आहे.
खरीप 2026 मधील परिस्थिती, जूनपासून झालेली पर्जन्याची तूट आणि इतर घटकांचा विचार करून कृषी आयुक्तांच्या अहवालातून राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती असल्याचे दिसून आले.
याच आधारावर या तालुक्यांमध्ये Trigger-1 (प्रथम कळ) लागू झाली आहे.
पिक पंचनामा फॉर्म नमुना Download
265 तालुक्यांमध्ये आता कोणत्या सवलती मिळणार?
आता सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा पाहूया.
राज्य शासनाने या 265 दुष्काळग्रस्त तालुक्यांमध्ये विशेष बाब म्हणून विविध उपाययोजना व सवलती लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
GR मध्ये एकूण 12 महत्त्वाच्या उपाययोजना नमूद करण्यात आल्या आहेत.
चला, त्या एक-एक करून समजून घेऊया.
1) जमीन महसुलात सूट
दुष्काळग्रस्त घोषित केलेल्या 265 तालुक्यांमध्ये जमीन महसुलात सूट देण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.
म्हणजे दुष्काळाच्या परिस्थितीचा परिणाम झालेल्या भागातील जमीन महसुलाबाबत शासनाने सवलतीचा निर्णय घेतला आहे.
2) पीक कर्जाचे पुनर्गठन
शेतकरी मित्रांनो, कर्जाबाबतही महत्त्वाचा निर्णय आहे.
दुष्काळग्रस्त तालुक्यांमध्ये पीक कर्जाचे पुनर्गठन करण्याची उपाययोजना लागू करण्यात आली आहे.
म्हणजे दुष्काळी परिस्थितीमुळे शेतकऱ्यांवर निर्माण होणाऱ्या आर्थिक अडचणींच्या पार्श्वभूमीवर पीक कर्जाच्या पुनर्गठनाची प्रक्रिया केली जाणार आहे.
3) शेतीशी संबंधित कर्जाच्या वसुलीला स्थगिती
यासोबतच शेतीशी निगडित कर्जाच्या वसुलीस स्थगिती देण्याची उपाययोजना लागू करण्यात आली आहे.
म्हणजे दुष्काळग्रस्त भागातील शेतीशी संबंधित कर्जाच्या वसुलीबाबत स्थगितीची तरतूद करण्यात आली आहे.
4) शेतीपंपाच्या चालू वीजबिलात सूट
आता वीजबिलाबाबतचा महत्त्वाचा निर्णय पाहूया.
दुष्काळग्रस्त तालुक्यांमध्ये कृषी पंपाच्या चालू वीजबिलात सूट देण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.
GR मध्ये याबाबत विशेष उल्लेख आहे की 7.5 हॉर्सपॉवरपर्यंत क्षमतेच्या वीजपंपाचे वीज बिल अगोदरच माफ करण्यात आले आहे.
त्यावरील क्षमतेच्या वीजपंपांना सदर सवलत लागू असेल, असे GR मध्ये नमूद करण्यात आले आहे.
5) विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी
दुष्काळाचा परिणाम फक्त शेतकऱ्यांपुरता मर्यादित राहत नाही.
त्यामुळे शासनाने शालेय आणि महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी देण्याची उपाययोजना देखील लागू केली आहे.
म्हणजे दुष्काळग्रस्त घोषित केलेल्या 265 तालुक्यांमध्ये विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्काबाबत सवलतीची तरतूद करण्यात आली आहे.
6) रोजगार हमीची जास्तीत जास्त कामे सुरू करणार
दुष्काळी परिस्थितीत ग्रामीण भागातील रोजगाराचा प्रश्नही महत्त्वाचा असतो.
त्यामुळे शासनाने रोहयो अंतर्गत कामाच्या निकषात शिथिलता आणून जास्तीत जास्त कामे सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
म्हणजे रोजगार हमी योजनेअंतर्गत अधिकाधिक कामे उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने निकषांमध्ये शिथिलता आणली जाणार आहे.
7) गरजेनुसार टँकरने पिण्याचे पाणी
दुष्काळ म्हटला की पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न निर्माण होतो.
त्यामुळे शासनाने आवश्यक तेथे पिण्याचे पाणी पुरविण्यासाठी टँकरचा वापर करण्याची उपाययोजना लागू केली आहे.
ज्या ठिकाणी पिण्याच्या पाण्याची गरज असेल, तिथे टँकरच्या माध्यमातून पाणीपुरवठ्याची व्यवस्था करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
8) शेतकऱ्यांच्या शेतीपंपाची वीज जोडणी खंडित करू नये
दुष्काळग्रस्त घोषित केलेल्या गावांमध्ये शेतकऱ्यांच्या शेतीपंपाच्या वीज जोडणीबाबतही महत्त्वाचा निर्णय आहे.
टंचाई जाहीर केलेल्या गावांमध्ये शेतकऱ्यांच्या शेतीपंपाची वीज जोडणी खंडित न करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.
हा मुद्दा विशेषतः शेतीपंपाच्या वीज जोडणीशी संबंधित असल्यामुळे शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा आहे.
9) शेतकरी आणि मजुरांना अन्नधान्याची टंचाई होऊ नये यासाठी व्यवस्था
दुष्काळाच्या परिस्थितीत शेतीवर अवलंबून असलेल्या कुटुंबांसमोर अन्नधान्याचा प्रश्न निर्माण होऊ शकतो.
त्यामुळे शासनाने शेतीवर आश्रित शेतकरी, मजूर इत्यादींना अन्नधान्याची टंचाई होणार नाही याबाबत व्यवस्था उभी करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
दुष्काळाचा परिणाम पशुधनावरही होतो.
त्यामुळे जनावरांना आवश्यक चारा उपलब्ध होईल याची व्यवस्था करण्याचा निर्णय शासनाने घेतला आहे.
म्हणजे दुष्काळग्रस्त भागात पशुधनासाठी आवश्यक चाऱ्याची उपलब्धता सुनिश्चित करण्यासाठी उपाययोजना केली जाणार आहे.
11) जलसंधारणाची कामे सुरू करणार
दुष्काळावर दीर्घकालीन उपाय म्हणून जलसंधारणाची कामे सुरू करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.
म्हणजे पाण्याची उपलब्धता वाढवण्यासाठी आणि जलसंधारणाशी संबंधित कामांना चालना देण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
GR मधील बारावी महत्त्वाची उपाययोजना म्हणजे अगोदरच निर्गमित करण्यात आलेल्या शासन निर्देशांप्रमाणे पिण्याचे पाणी आणि जनावरांसाठी पाण्याचे नियोजन करणे.
म्हणजे दुष्काळग्रस्त भागात माणसांसाठी तसेच जनावरांसाठी पाण्याची उपलब्धता लक्षात घेऊन नियोजन करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
पीक नुकसान भरपाईबाबत महत्त्वाची माहिती
शेतकरी मित्रांनो, इथे एक मुद्दा विशेष लक्षात घ्या.
या GR मध्ये 265 तालुक्यांमधील दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना शेतपिकांच्या नुकसानीबाबतची मदत स्वतंत्र शासन निर्णयाद्वारे जाहीर केली जाईल, असे स्पष्टपणे नमूद करण्यात आले आहे.
म्हणजे या GR मध्ये पीक नुकसान भरपाईची रक्कम किंवा प्रत्येक शेतकऱ्याला किती पैसे मिळणार हे जाहीर केलेले नाही.
त्यासाठी स्वतंत्र शासन निर्णय काढला जाणार आहे.
त्यामुळे या GR च्या आधारावर पीक नुकसान भरपाईची एखादी रक्कम निश्चित झाली आहे असे समजणे योग्य ठरणार नाही.
आता पाहूया 265 तालुक्यांची संपूर्ण यादी
या शासन निर्णयासोबत परिशिष्ट-1 देण्यात आले आहे.
त्यामध्ये खरीप हंगाम 2026 मध्ये Trigger-1 लागू झालेल्या तालुक्यांची जिल्हानिहाय माहिती देण्यात आली आहे.
कोकण विभाग
| जिल्हा | Trigger-1 लागू तालुके | संख्या |
|---|---|---|
| ठाणे | निरंक | 0 |
| पालघर | निरंक | 0 |
| रायगड | श्रीवर्धन | 1 |
| रत्नागिरी | रत्नागिरी, संगमेश्वर, राजापूर | 3 |
| सिंधुदुर्ग | सावंतवाडी, दोडामार्ग, कणकवली, कुडाळ, वैभववाडी, मालवण, देवगड, वेंगुर्ला | 8 |
नाशिक विभाग
| जिल्हा | Trigger-1 लागू तालुके | संख्या |
|---|---|---|
| नाशिक | मालेगाव, बागलाण, कळवण, नांदगाव, सुरगणा, इगतपुरी, पेठ, सिन्नर, येवला, देवळा | 10 |
| धुळे | धुळे, साक्री, शिंदखेडा, शिरपूर | 4 |
| जळगाव | एरंडोल, पारोळा, धरणगाव, चोपडा, पाचोरा, जामनेर, जळगाव, भडगाव, अमळनेर, रावेर, चाळीसगाव, भुसावळ, बोदवड, मुक्ताईनगर, यावल | 15 |
| नंदुरबार | अक्कलकुवा, नवापूर, नंदुरबार, शहादा, तळोदा, अक्राणी | 6 |
| अहिल्यानगर | नगर, पारनेर, श्रीगोंदा, कर्जत, जामखेड, नेवासा, पाथर्डी, राहुरी, संगमनेर, अकोले, कोपरगाव, श्रीरामपूर, राहाता | 14 |
पुणे विभाग
| जिल्हा | Trigger-1 लागू तालुके | संख्या |
|---|---|---|
| पुणे | भोर, वेल्हा, खेड, शिरूर, बारामती, इंदापूर, दौंड, पुरंदर | 8 |
| सोलापूर | उत्तर सोलापूर, दक्षिण सोलापूर, बार्शी, अक्कलकोट, मोहोळ, माढा, करमाळा, पंढरपूर, सांगोला, माळशिरस, मंगळवेढा | 11 |
| सांगली | मिरज, आटपाडी, जत, कवठेमहांकाळ | 4 |
| सातारा | सातारा, खटाव, माण, फलटण, खंडाळा, महाबळेश्वर | 6 |
| कोल्हापूर | पन्हाळा, राधानगरी, गगनबावडा, भुदरगड, आजरा, चंदगड | 6 |
छत्रपती संभाजीनगर विभाग
| जिल्हा | Trigger-1 लागू तालुके | संख्या |
|---|---|---|
| छत्रपती संभाजीनगर | छत्रपती संभाजीनगर, कन्नड, सोयगाव, पैठण, वैजापूर, गंगापूर, खुलताबाद, सिल्लोड, फुलंब्री | 9 |
| जालना | बदनापूर, घनसावंगी, अंबड, जालना, परतूर, मंठा, भोकरदन, जाफराबाद | 8 |
| बीड | बीड, गेवराई, माजलगाव, केज, आंबेजोगाई, परळी, आष्टी, पाटोदा, शिरूर कासार, धारूर, वडवणी | 11 |
| लातूर | लातूर, औसा, अहमदपूर, निलंगा, उदगीर, चाकूर, रेणापूर, निलंगा/निरुरअंतापाळ, देवणी, जळकोट | 10 |
| धाराशिव | धाराशिव, कळंब, भूम, वाशी, तुळजापूर, लोहारा, परंडा, उमरगा | 8 |
| नांदेड | नांदेड, बिलोली, कंधार, लोहा, हदगाव, भोकर, देगलूर, किनवट, हिमायतनगर, माहूर, धर्माबाद, उमरी, अर्धापूर, नायगाव | 14 |
| परभणी | पूर्णा, पालम, परभणी, सोनपेठ, जिंतूर, गंगाखेड, सेलू, मानवत, पाथरी | 9 |
| हिंगोली | हिंगोली, औंढा नागनाथ, कळमनुरी, सेनगाव, वसमत | 5 |
अमरावती विभाग
| जिल्हा | Trigger-1 लागू तालुके | संख्या |
|---|---|---|
| बुलढाणा | जळगाव जामोद, संग्रामपूर, चिखली, देऊळगावराजा, मेहकर, बुलढाणा, सिंदखेडराजा, लोणार, खामगाव, शेगाव, मलकापूर, मोताळा, नांदुरा | 13 |
| अमरावती | अमरावती, भातकुली, चांदूर रेल्वे, नांदगाव खंडेश्वर, धामणगाव रेल्वे, अचलपूर, अंजनगाव सुर्जी, तिवसा, धारणी, चिखलदरा, वरुड, मोर्शी, चांदूरबाजार, दर्यापूर | 14 |
| अकोला | अकोट, अकोला, पातूर, तेल्हारा, मूर्तिजापूर, बाळापूर, बार्शीटाकळी | 7 |
| वाशिम | वाशिम, रिसोड, मालेगाव, मंगरूळपीर, कारंजा, मानोरा | 6 |
| यवतमाळ | यवतमाळ, बाभूळगाव, कळंब, दारव्हा, दिग्रस, आर्णी, नेर, पुसद, उमरखेड, महागाव, वणी, मारेगाव, झरी-जामणी, केळापूर, घाटंजी, राळेगाव | 16 |
नागपूर विभाग
| जिल्हा | Trigger-1 लागू तालुके | संख्या |
|---|---|---|
| वर्धा | वर्धा, सेलू, देवळी, आर्वी, समुद्रपूर, हिंगणघाट, आष्टी | 7 |
| नागपूर | नागपूर, कामठी, सावनेर, पारशिवनी, मौदा, भिवापूर, कळमेश्वर, काटोल, रामटेक, हिंगणा, उमरेड, कुही, नरखेड, नागपूर शहर | 14 |
| भंडारा | भंडारा, पवनी, लाखांदूर | 3 |
| गोंदिया | तिरोडा | 1 |
| चंद्रपूर | चंद्रपूर, भद्रावती, गोंडपिंपरी, राजुरा, कोरपना, मूल, वरोरा, सावली, चिमूर, नागभीड, सिंदेवाही, पोंभुर्णा | 12 |
| गडचिरोली | गडचिरोली, चामोर्शी | 2 |
परिशिष्टातील एकूण तालुके: 265.
टीप: वरील तालुक्यांची नावे अधिकृत GR च्या परिशिष्टावर आधारित आहेत. PDF मधील OCR/स्कॅनमुळे काही नावांच्या अक्षररचनेत फरक दिसू शकतो; अधिकृत यादीसाठी खाली दिलेला मूळ GR पाहणे योग्य आहे.
या निर्णयाचा शेतकऱ्यांसाठी नेमका अर्थ काय?
शेतकरी मित्रांनो, हा निर्णय समजून घेताना एक गोष्ट लक्षात घ्या.
265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर झाला आहे आणि त्याठिकाणी शासनाने 12 उपाययोजना व सवलती लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
यामध्ये:
- जमीन महसुलात सूट
- पीक कर्जाचे पुनर्गठन
- शेतीशी संबंधित कर्जवसुलीस स्थगिती
- कृषी पंपाच्या चालू वीजबिलात सूट
- विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी
- रोजगार हमीची अधिक कामे
- गरजेनुसार टँकरने पाणीपुरवठा
- शेतीपंपाची वीज जोडणी खंडित न करणे
- शेतकरी व मजुरांसाठी अन्नधान्याची व्यवस्था
- जनावरांसाठी चाऱ्याची व्यवस्था
- जलसंधारणाची कामे
- पिण्याचे पाणी व जनावरांच्या पाण्याचे नियोजन
या उपाययोजनांचा समावेश आहे.
पीक नुकसान भरपाईची स्वतंत्र घोषणा होणार
आता सर्वात महत्त्वाची गोष्ट पुन्हा एकदा लक्षात ठेवा.
या GR मध्ये पीक नुकसान भरपाईची रक्कम जाहीर केलेली नाही.
शासनाने स्पष्ट केले आहे की 265 तालुक्यांमधील दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना शेतपिकांच्या नुकसानीबाबतची मदत विहित कार्यपद्धतीची पूर्तता करून स्वतंत्र शासन निर्णयाद्वारे जाहीर केली जाईल.
त्यामुळे नुकसान भरपाईसाठी नवीन स्वतंत्र GR येणे अपेक्षित आहे.
शासन निर्णयाचा अधिकृत GR PDF
शेतकरी मित्रांनो, तुम्हाला 265 तालुक्यांची अधिकृत यादी, 12 उपाययोजना आणि शासनाचा संपूर्ण निर्णय स्वतः पाहायचा असेल तर खालील अधिकृत GR PDF नक्की पहा.
अधिकृत महाराष्ट्र शासन GR PDF पाहा
GR तारीख: 25 सप्टेंबर 2026
विभाग: मदत व पुनर्वसन विभाग
GR क्रमांक: समिती-2026/प्र.क्र.82/मदत-2
दुष्काळग्रस्त तालुके: 265
Trigger: Trigger-1 (प्रथम कळ)
GR संकेतांक: 202609261117494941
मुख्य निर्णय: 265 तालुक्यांत दुष्काळ जाहीर करून 12 उपाययोजना व सवलती लागू
थोडक्यात काय लक्षात ठेवायचं?
खरीप 2026 मध्ये Trigger-1 लागू झालेल्या महाराष्ट्रातील 265 तालुक्यांना दुष्काळग्रस्त घोषित करण्यात आले आहे.
या तालुक्यांसाठी शासनाने 12 उपाययोजना व सवलती लागू केल्या आहेत. यामध्ये पीक कर्जाचे पुनर्गठन, शेतीशी संबंधित कर्जवसुलीस स्थगिती, कृषी पंपाच्या वीजबिलात सूट, परीक्षा शुल्क माफी, रोजगार हमीची कामे, पाणीपुरवठा, चारा आणि जलसंधारण यांसारख्या उपाययोजनांचा समावेश आहे.
मात्र पीक नुकसान भरपाईची रक्कम या GR मध्ये जाहीर झालेली नाही. ती स्वतंत्र शासन निर्णयाद्वारे जाहीर केली जाणार आहे.
त्यामुळे शेतकरी मित्रांनो, तुमचा तालुका या 265 तालुक्यांच्या यादीत आहे का, हे सर्वप्रथम तपासा आणि अधिकृत GR मधील पुढील सूचनांकडे लक्ष ठेवा.
- Maiya Samman Yojana Swaghoshana Patra Download | मुख्यमंत्री मैया सम्मान योजना स्वघोषणा पत्र डाउनलोड
- POCRA 2.0: नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा-2 संपूर्ण माहिती
- Ladki Bahin Yojana Online Apply Link । Nari Shakti Doot App Download
- सोयाबीन कापूस अनुदान हे. ५००० रु. खात्यामध्ये जमा, मिळाले नसेल तर लवकर हे काम करा | Soyabean Kapus Anudan Yojana Maharashtra
- Online Application मुख्यमंत्री सौर कृषी पंप योजना महाराष्ट्र 2026 माहिती