गौण खनिज GR महाराष्ट्र: शेतकरी मित्रांनो, तुमच्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने एक मोठा आणि दिलासादायक निर्णय घेतला आहे. आता शेतीची सुधारणा, शेतरस्त्याची दुरुस्ती, विहीर, शेतघर किंवा जनावरांचा गोठा बांधण्यासाठी लागणारी माती, मुरूम आणि गाळ काही अटींसह वापरता येणार आहे.
सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे या कामांसाठी रॉयल्टी (स्वामित्वधन) भरावी लागणार नाही. तसेच योग्य परवानगी घेतली असेल तर ट्रॅक्टर किंवा बैलगाडीने माती, मुरूम किंवा गाळ नेताना दंडात्मक कारवाईही होणार नाही.
हा निर्णय महसूल व वन विभागाने २ जुलै २०२६ रोजी शासन निर्णय (GR) काढून जाहीर केला आहे.
गौण खनिज GR महाराष्ट्र ची माहिती
- विभाग: महसूल व वन विभाग, महाराष्ट्र शासन
- GR क्रमांक: गौखनि-१०/०३२६/प्र.क्र.०८९/ख-२/ई-१५९८००६
- GR दिनांक: ०२ जुलै २०२६
शासनाला हा निर्णय का घ्यावा लागला?
गेल्या काही वर्षांत दुष्काळ, बदलते हवामान आणि रासायनिक खतांचा जास्त वापर यामुळे अनेक शेतांची जमीन कमकुवत झाली आहे. दुसरीकडे गावातील तलाव, शेततळी, पाझर तलाव, नाले आणि बंधाऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणात गाळ साचला आहे.
हा गाळ शेतात टाकला तर जमिनीची सुपीकता वाढते. तसेच तलावातील गाळ काढल्यामुळे त्यात जास्त पाणी साठू शकते. म्हणजेच शेतकऱ्यालाही फायदा आणि पाणीसाठ्यालाही फायदा.
कोणकोणत्या कामांसाठी माती, मुरूम आणि गाळ वापरता येणार?
शासनाने खालील कामांसाठी परवानगी दिली आहे.
- शेतीची सुधारणा
- शेतरस्त्याची दुरुस्ती
- पावसाळ्यात पडलेले खड्डे भरणे
- चिखल काढणे
- विहीर बांधणे
- शेतघर बांधणे
- जनावरांचा गोठा बांधणे
भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग योजना 2026: फळबाग लागवड 100% अनुदान योजना 2026
रॉयल्टी भरावी लागेल का?
नाही.
या सर्व कामांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या माती, मुरूम आणि गाळावर स्वामित्वधन (Royalty) माफ करण्यात आले आहे.
म्हणजे या कामांसाठी रॉयल्टी भरायची गरज नाही.
पण परवानगी घ्यावी लागेल का?
हो.
माती, मुरूम किंवा गाळ नेण्यापूर्वी तलाठी (ग्राम महसूल अधिकारी) यांची लेखी परवानगी घेणे आवश्यक आहे.
परवानगीशिवाय वाहतूक करू नये.
POCRA 2.0: नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा-2 संपूर्ण माहिती
परवानगी किती दिवसांत मिळेल?
शासन निर्णयानुसार तलाठी यांनी अर्जाची तपासणी करून १५ दिवसांच्या आत लेखी परवानगी द्यावी.
माती किंवा गाळ कुठून घेता येईल?
खालील ठिकाणांमधून माती, मुरूम किंवा गाळ घेता येईल.
- गावतळी
- शेततळी
- शेतविहिरी
- पाझर तलाव
- गावनाले
- महसुली नाले
- बंधारे
- माजी मालगुजारी तलाव (मामा तलाव)
- लघुसिंचन तलाव
- स्वतःच्या शेतातील माती किंवा मुरूम
तसेच ग्रामपंचायत, जिल्हा परिषद किंवा जलसंधारण विभागाच्या तलावातूनही माती किंवा गाळ घेता येईल. मात्र त्यासाठी संबंधित विभागाच्या सक्षम अधिकाऱ्यांची ना-हरकत (NOC) घेणे आवश्यक आहे.
ट्रॅक्टर पकडला जाणार का?
हा प्रश्न अनेक शेतकऱ्यांना पडतो.
जर तुम्ही…
- ✅ तलाठी यांची लेखी परवानगी घेतली असेल.
- ✅ माती, मुरूम किंवा गाळ स्वतःच्या शेतीसाठी वापरत असाल.
- ✅ विक्री किंवा व्यवसाय करत नसाल.
तर ट्रॅक्टर किंवा बैलगाडीवर दंडात्मक कारवाई करू नये, असे शासनाने स्पष्ट सांगितले आहे.
सलोखा योजना GR: फक्त ₹1000 मध्ये जमिनीची नोंदणी | 2027 पर्यंत मुदतवाढ
पोलीस आणि महसूल विभागाला काय सूचना दिल्या आहेत?
शासनाने स्पष्ट सूचना दिल्या आहेत की,
शेतकरी परवानगी घेऊन शेतीची सुधारणा, विहीर, शेतघर, गोठा किंवा शेतरस्त्याच्या कामासाठी माती, मुरूम किंवा गाळ नेत असेल तर पोलीस किंवा महसूल विभागाने ट्रॅक्टर किंवा बैलगाडीवर कारवाई करू नये.
पण कोणाला हा लाभ मिळणार नाही?
जर कोणी…
- मुरूम विकत असेल.
- मातीचा व्यवसाय करत असेल.
- व्यावसायिक उत्खनन करत असेल.
तर हा GR लागू होणार नाही.
अशा प्रकरणात कायद्यानुसार कारवाई होऊ शकते.
सामाईक खातेदार शेतकरी नविन GR 2026 | 7/12 Update, Farmer ID Registration, Land Partition Maharashtra
उदाहरण १
समजा, तुमच्या शेतात पावसामुळे मोठे खड्डे पडले आहेत.
तुम्ही तलाठी यांची लेखी परवानगी घेऊन गावातील तलावातील गाळ ट्रॅक्टरने आणून खड्डे भरले.
➡️ या कामासाठी रॉयल्टी लागणार नाही आणि दंडही होणार नाही.
उदाहरण २
तुम्ही शेतावर नवीन गोठा बांधत आहात.
त्यासाठी मुरूम लागतो.
तुम्ही तलाठी यांची परवानगी घेऊन मुरूम आणला.
➡️ हा वापर शेतीसाठी असल्यामुळे शासनाच्या निर्णयाचा लाभ मिळेल.
उदाहरण ३
तुम्हाला शेतात जाणारा रस्ता पावसामुळे खराब झाला आहे.
तुम्ही गाळ टाकून रस्ता दुरुस्त केला.
➡️ या कामालाही शासनाच्या निर्णयाचा लाभ मिळेल.
उदाहरण ४
एखादी व्यक्ती मोठ्या प्रमाणात मुरूम काढून विकत आहे.
➡️ हा व्यवसाय आहे. त्यामुळे या GR चा लाभ मिळणार नाही आणि कारवाई होऊ शकते.
या निर्णयामुळे शेतकऱ्यांना काय फायदा होणार?
- शेती सुधारण्यासाठी माती सहज मिळेल.
- सुपीक गाळ मिळाल्यामुळे जमिनीची ताकद वाढेल.
- रासायनिक खतांचा खर्च कमी होऊ शकतो.
- शेतरस्ते दुरुस्त करणे सोपे होईल.
- विहीर, शेतघर आणि गोठा बांधण्याचा खर्च कमी होईल.
- रॉयल्टी भरावी लागणार नाही.
- परवानगी घेतल्यास दंडाची भीती राहणार नाही.
- तलाव खोल झाल्यामुळे जास्त पाणी साठेल.
- भूजल पातळी सुधारण्यास मदत होईल.
- शेतीचे उत्पादन वाढण्यास मदत होईल.
लक्षात ठेवा
- ✅ तलाठी यांची लेखी परवानगी घ्या.
- ✅ तलावातून माती घेताना संबंधित विभागाची NOC घ्या.
- ✅ माती किंवा मुरूम फक्त शेती आणि शेतीपूरक कामांसाठीच वापरा.
- ✅ व्यवसायासाठी वापर केल्यास हा GR लागू होणार नाही.
अतिक्रमण नियमितीकरण GR 2026: 2011 पूर्वीची घरे कायदेशीर होणार! संपूर्ण माहिती
२ जुलै २०२६ रोजी महाराष्ट्र शासनाने काढलेला हा GR ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांसाठी मोठा दिलासा आहे. आता शेतीची सुधारणा, शेतरस्त्यांची दुरुस्ती, विहीर, शेतघर आणि जनावरांचा गोठा यासाठी माती, मुरूम आणि गाळ सहज मिळू शकणार आहे. रॉयल्टी माफ करण्यात आली असून, आवश्यक परवानगी घेतल्यास दंडात्मक कारवाईही होणार नाही. मात्र, शासनाने घालून दिलेल्या अटींचे पालन करणे आवश्यक आहे.
अधिकृत GR PDF:
https://gr.maharashtra.gov.in/Site/Upload/Government%20Resolutions/Marathi/202607021746329219…pdf
- Maiya Samman Yojana Swaghoshana Patra Download | मुख्यमंत्री मैया सम्मान योजना स्वघोषणा पत्र डाउनलोड
- POCRA 2.0: नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा-2 संपूर्ण माहिती
- Ladki Bahin Yojana Online Apply Link । Nari Shakti Doot App Download
- सोयाबीन कापूस अनुदान हे. ५००० रु. खात्यामध्ये जमा, मिळाले नसेल तर लवकर हे काम करा | Soyabean Kapus Anudan Yojana Maharashtra
- Online Application मुख्यमंत्री सौर कृषी पंप योजना महाराष्ट्र 2026 माहिती