पैसेवारी म्हणजे काय? खरीप हंगाम 2026 मध्ये पैसेवारी किती आली? 50 पैशांपेक्षा कमी पैसेवारी म्हणजे दुष्काळाची परिस्थिती का? पैसेवारी सरकार कशी काढते? 50 पैशांपेक्षा कमी पैसेवारी आल्यावर शेतकऱ्यांना कोणत्या दुष्काळी सवलती मिळू शकतात? राज्यातील कोणत्या जिल्ह्यांमध्ये पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी आली आहे? आणि दुष्काळाचा पुढचा ट्रिगर कधी लागू होतो? या सगळ्या प्रश्नांची माहिती या लेखातून सोप्या भाषेत जाणून घेऊया.
दरवर्षी खरीप हंगामानंतर “पैसेवारी जाहीर झाली”, “50 पैशांपेक्षा कमी पैसेवारी आली” अशा बातम्या आपण ऐकतो. यंदा म्हणजेच खरीप हंगाम 2026 मध्येही अनेक जिल्ह्यांमध्ये पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी आल्याचे समोर आले आहे.
याच पार्श्वभूमीवर राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळाचा पहिला ट्रिगर म्हणजे ट्रिगर-1 लागू करण्यात आलेला आहे. आता विविध भागांमध्ये नजरअंदाज पैसेवारी जाहीर होण्यास सुरुवात झाली आहे.
पैसेवारी म्हणजे काय?
सोप्या भाषेत सांगायचं झालं तर पैसेवारी म्हणजे एखाद्या गावातील यावर्षीच्या पिकांची परिस्थिती किती आहे, याचा सरकारकडून काढला जाणारा अंदाज.
म्हणजेच यावर्षी शेतात पीक किती आलं आहे आणि नेहमीच्या तुलनेत उत्पादन किती कमी किंवा जास्त आहे, याचा अंदाज पैसेवारीच्या माध्यमातून घेतला जातो.
पूर्वी याला ‘आणेवारी’ असं म्हटलं जायचं. त्या पद्धतीमध्ये 16 आणे म्हणजे 100 टक्के पीक असं मानलं जायचं.
आता आण्याऐवजी ‘पैसे’ या पद्धतीचा वापर केला जातो. यामध्ये पूर्ण पीक म्हणजे 100 पैसे असं मानलं जातं.
खरीप 2026 मध्ये पैसेवारी इतकी महत्त्वाची का ठरली?
खरीप 2026 मध्ये पावसातील तूट आणि पावसाच्या खंडाचा परिणाम पिकांवर झाल्याचे विविध जिल्ह्यांच्या पैसेवारीच्या आकडेवारीतून समोर येत आहे.
राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळाचा पहिला ट्रिगर म्हणजे ट्रिगर-1 लागू करण्यात आलेला आहे. मात्र शेतकऱ्यांना नुकसानभरपाई मिळण्यासाठी दुष्काळाचे पुढील ट्रिगर लागू होणे गरजेचे असल्याचे संबंधित माहितीत नमूद करण्यात आले आहे.
यामधील महत्त्वाचा ट्रिगर म्हणजे पिकांची पैसेवारी. पिकांच्या कापणीच्या आधारे नजरअंदाज पैसेवारी काढली जाते आणि आता जिल्हानिहाय पैसेवारी जाहीर होण्यास सुरुवात झाली आहे.
तुमच्या गावची पैसेवारी सरकार कशी काढते? पैसेवारी म्हणजे काय?
पैसेवारी काढण्यासाठी ठरावीक सरकारी पद्धत वापरली जाते.
10 बाय 10 मीटरचा चौरस
गावातील वेगवेगळ्या भागांमधील सुमारे 12 शेतांची निवड केली जाते.
निवडलेल्या शेतामध्ये 10 बाय 10 मीटरचा चौरस निश्चित केला जातो. त्या ठिकाणी असलेल्या पिकाची कापणी करून त्यातून किती उत्पादन मिळतं, याची नोंद केली जाते.
मागील 10 वर्षांच्या उत्पादनाशी तुलना
चालू वर्षी निवडलेल्या तुकड्यातून किती उत्पादन मिळालं, याची तुलना मागील 10 वर्षांच्या सरासरी उत्पादनाशी केली जाते.
या तुलनेवरून चालू वर्षाची पीक परिस्थिती किती आहे, याचा अंदाज घेतला जातो.
पैसेवारी वर्षातून किती वेळा काढली जाते?
पैसेवारी प्रक्रियेमध्ये पुढील टप्पे असतात.
| टप्पा | तारीख |
|---|---|
| पहिली नजरअंदाज पैसेवारी | 30 सप्टेंबर |
| सुधारित पैसेवारी | 31 ऑक्टोबर |
| अंतिम पैसेवारी | 15 डिसेंबर ते 15 जानेवारी |
म्हणजे सुरुवातीला नजरअंदाज पैसेवारी जाहीर केली जाते. त्यानंतर सुधारित आणि अंतिम पैसेवारी जाहीर केली जाते.
50 पैशांपेक्षा कमी पैसेवारी म्हणजे काय?
जर एखाद्या गावाची पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी आली तर त्या गावातील पीक परिस्थिती खराब असल्याचे दिसून येते.
खरीप 2026 मध्ये अनेक जिल्ह्यांमध्ये नजरअंदाज पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी आल्याचे समोर आले आहे.
मात्र एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्या — नजरअंदाज पैसेवारी आणि अंतिम पैसेवारी एकच नसते. त्यामुळे अंतिम परिस्थिती समजण्यासाठी पुढील आढाव्याकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे.
खरीप 2026 : कोणत्या जिल्ह्यांची पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी?
दिलेल्या माहितीनुसार अनेक जिल्ह्यांमध्ये खरीप 2026 ची नजरअंदाज पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी आली आहे.
यवतमाळ जिल्ह्याची सरासरी पैसेवारी 47 पैसे
यवतमाळ जिल्ह्यात खरीप हंगाम 2026 मध्ये लागवडीयोग्य 2,052 गावांमध्ये नजरअंदाज पैसेवारी काढण्यात आली.
जिल्ह्याची सरासरी पैसेवारी 47 पैसे जाहीर करण्यात आली.
तालुकानिहाय आकडेवारीमध्ये यवतमाळ 47, उमरखेड 47, कळम 47, महागाव 48, आर्णी 47, बाबुळगाव 48, केळापूर 49, घाटंजी 47, दारव्हा 47, राळेगाव 48, दिग्रस 47, वणी 48, नेर 47, मालेगाव 46 आणि पुसद 48 पैसेवारी अशी माहिती देण्यात आली आहे.
बुलढाणा जिल्ह्याची सरासरी पैसेवारी 43 पैसे
बुलढाणा जिल्ह्यातील 1,420 गावांची नजरअंदाज पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी आली आहे.
जिल्ह्याची सरासरी पैसेवारी 43 पैसे आहे.
यामध्ये जळगाव जामोद 48 पैसे, बुलढाणा 31 पैसे, मेहकर 45, लोणार 46, मलकापूर 46, मोताळा 46, शेगाव 46, संग्रामपूर 46, चिखली 38, देऊळगाव राजा 43, सिंदखेड राजा 43, नांदुरा 43 आणि खामगाव 42 पैसेवारी अशी माहिती देण्यात आली आहे.
जालना जिल्ह्यात पैसेवारी 40.31 पैसे
जालना जिल्ह्याची सरासरी पैसेवारी 40.31 पैसे इतकी जाहीर करण्यात आली आहे.
यामध्ये घनसावंगी तालुक्याची पैसेवारी 28.64 पैसे, अंबड 35.59, जालना 40.39, बदनापूर 40.87, परतूर 41.08, भोकरदन 43.75, मंठा 44.81 आणि जाफराबाद 47.33 पैसे अशी माहिती देण्यात आली आहे.
अमरावती जिल्ह्याची पैसेवारी 44 पैसे
अमरावती जिल्ह्यातील 910 गावांची पैसेवारी 44 पैसे एवढी जाहीर करण्यात आली आहे.
छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील सर्व गावांची पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी
छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील 1,354 गावांची पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी आली आहे.
जिल्ह्याची सरासरी पैसेवारी 46.22 पैसे इतकी असल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
तालुकानिहाय आकडेवारीमध्ये छत्रपती संभाजीनगर 46, संभाजीनगर तालुका 46, पैठण 46.11, फुलंब्री 49, वैजापूर 44, गंगापूर 48.07, खुलताबाद 46, सिल्लोड 46, कन्नड 44 आणि सोयगाव 45 पैसेवारी अशी माहिती देण्यात आली आहे.
राजमाता जिजाऊ महिला सक्षमीकरण योजना 2026: महिलांना फक्त 1 रुपयात शासकीय जमीन मिळणार! संपूर्ण माहिती
नांदेड जिल्ह्याची सरासरी पैसेवारी 39 पैसे
नांदेड जिल्ह्यातील 1,574 गावांची पैसेवारी 39 पैसे अशी जाहीर करण्यात आली आहे.
तालुकानिहाय काही आकडेवारी अशी आहे:
- नांदेड – 42 पैसे
- अर्धापूर – 44 पैसे
- कंधार – 38 पैसे
- लोहा – 41 पैसे
- भोकर – 41.18 पैसे
- मुदखेड – 44 पैसे
- हदगाव – 45 पैसे
- हिमायतनगर – 43 पैसे
- किनवट – 43 पैसे
- माहूर – 42 पैसे
- देगलूर – 42 पैसे
- मुखेड – 40 पैसे
- नायगाव – 39 पैसे
- धर्माबाद – 44 पैसे
- उमरी – 43.75 पैसे
नांदेड जिल्ह्याची सरासरी पैसेवारी 39 पैसे आली आहे.
अकोला जिल्ह्याची सरासरी पैसेवारी 44 पैसे
अकोला जिल्ह्यातील 1,012 महसुली गावांपैकी खरीप लागवडीयोग्य 990 गावांची हंगामी पैसेवारी जाहीर करण्यात आली आहे.
जिल्ह्याची सरासरी पैसेवारी 44 पैसे आहे.
पातूरची पैसेवारी 40 पैसे, अकोला 46, अकोट 45, तेल्हारा 45, बाळापूर 42, मूर्तिजापूर 44 आणि बार्शीटाकळी 44 पैसेवारी अशी माहिती देण्यात आली आहे.
पाणंद रस्ता शासन निर्णय PDF: मातोश्री ग्रामसमृद्धी शेत पाणंद/रस्ते योजना
लातूर जिल्ह्यातील 952 गावांची पैसेवारी 41 पैसे
जिल्ह्यातील 952 गावांची सरासरी पैसेवारी 41 पैसे जाहीर करण्यात आली आहे.
लातूर 38, औसा 38, रेणापूर 39, उदगीर 43, जळकोट 48, अहमदपूर 39, चाकूर 38, निलंगा 45, देवणी 38 आणि शिरूर अनंतपाळ 44 पैसेवारी अशी तालुकानिहाय माहिती देण्यात आली आहे.
धाराशिव जिल्ह्याची सरासरी पैसेवारी 40.11 पैसे
धाराशिव जिल्ह्याची हंगामी पैसेवारी 40.11 पैसे इतकी जाहीर करण्यात आली आहे.
तालुकानिहाय आकडेवारी:
| तालुका | पैसेवारी |
|---|---|
| धाराशिव | 45.56 |
| तुळजापूर | 35 |
| नळदुर्ग | 36 |
| लोहारा | 37 |
| उमरगा | 38.36 |
| परंडा | 40 |
| भूम | 40 |
| वाशी | 44 |
| कळंब | 45 |
ही माहिती दिलेल्या खरीप 2026 पैसेवारीच्या माहितीनुसार आहे.
मराठवाड्यातील पैसेवारीकडे शेतकऱ्यांचे लक्ष
मराठवाड्यातील आठही जिल्ह्यांतील 76 तालुक्यांमध्ये 1 ऑक्टोबर रोजी पैसेवारी जाहीर झाल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
यामध्ये 8,496 गावांची पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
यामध्ये छत्रपती संभाजीनगर 1,354, बीड 1,397, परभणी 832, नांदेड 1,562, जालना 971, लातूर 952 आणि हिंगोली 707 गावांचा समावेश असल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
खरीप 2026 दुष्काळ GR जाहीर! शेतकऱ्यांना काय मदत मिळणार? पंचनामे सुरू, कर्ज-विजबिलाबाबत मोठा निर्णय
50 पैशांपेक्षा कमी पैसेवारी आल्यावर काय?
पैसेवारी कमी येणे हे त्या भागातील पीक परिस्थिती खराब असल्याचे महत्त्वाचे संकेत मानले जातात.
दुष्काळ व्यवस्थापनाच्या प्रक्रियेत पैसेवारीचा महत्त्वाचा टप्पा आहे. मात्र फक्त नजरअंदाज पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी आली म्हणून लगेच प्रत्येक शेतकऱ्याच्या खात्यात नुकसानभरपाई जमा होते, असे समजणे योग्य नाही.
दुष्काळाच्या पुढील ट्रिगरनुसार आणि शासनाच्या निर्णयानुसार पुढील उपाययोजना होतात.
खरीप 2026 संदर्भात राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये ट्रिगर-1 लागू करण्यात आल्याची माहिती उपलब्ध आहे.
50 पैशांच्या आत पैसेवारी आल्यास कोणत्या दुष्काळी सवलती मिळू शकतात?
दुष्काळी परिस्थितीत शासनाकडून विविध उपाययोजना केल्या जातात. यामध्ये पुढील बाबींचा समावेश होऊ शकतो:
- शेतसारा / जमीन महसूलाबाबत सवलत
- पीक कर्जाचे पुनर्गठन
- शेती कर्जाच्या वसुलीला स्थगिती
- शेतीपंपाच्या वीजबिलाबाबत सवलत
- पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था
- जनावरांसाठी चारा उपलब्ध करून देण्याची व्यवस्था
मात्र कोणती सवलत, कोणत्या गावाला किंवा तालुक्याला आणि कोणत्या टप्प्यावर लागू होईल, हे संबंधित शासन निर्णय व दुष्काळ व्यवस्थापन प्रक्रियेनुसार ठरते.
दुष्काळाचा पुढचा ट्रिगर का महत्त्वाचा आहे?
खरीप 2026 मध्ये अनेक भागांची नजरअंदाज पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी आली आहे.
परंतु दुष्काळ व्यवस्थापनामध्ये विविध ट्रिगरनुसार पुढील प्रक्रिया होते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी नजरअंदाज पैसेवारी, सुधारित पैसेवारी, अंतिम पैसेवारी आणि शासनाकडून जाहीर होणाऱ्या दुष्काळी उपाययोजना याकडे लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
मुख्यमंत्री बळीराजा वीज सवलत योजना Online Form, पात्रता, लाभ संपूर्ण माहिती
थोडक्यात काय लक्षात ठेवाल?
पैसेवारी म्हणजे पिकांच्या परिस्थितीचा सरकारी अंदाज.
खरीप 2026 मध्ये अनेक जिल्ह्यांमध्ये पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी आली आहे. यवतमाळची सरासरी 47 पैसे, बुलढाण्याची 43 पैसे, अमरावतीची 44 पैसे, छत्रपती संभाजीनगरची 46.22 पैसे, नांदेडची 39 पैसे, अकोल्याची 44 पैसे, लातूरची 41 पैसे आणि धाराशिवची 40.11 पैसे अशी आकडेवारी समोर आली आहे.
राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळाचा पहिला ट्रिगर लागू झाल्याची माहिती आहे. त्यामुळे आता शेतकऱ्यांचे लक्ष पैसेवारीच्या पुढील टप्प्यांकडे आणि शासनाच्या दुष्काळी उपाययोजनांकडे लागले आहे.
मागेल त्याला शेततळे योजना 2026 संपूर्ण माहिती
ही माहिती तुमच्या इतर शेतकरी मित्रांपर्यंत नक्की शेअर करा, कारण पैसेवारी आणि दुष्काळाची माहिती प्रत्येक शेतकऱ्याला महत्त्वाची आहे.
अशीच शेती, पीक नुकसान, पीक विमा, दुष्काळ, कर्जमाफी आणि शासनाच्या महत्त्वाच्या योजनांची सोप्या भाषेत माहिती मिळवण्यासाठी Mahasarkari Yojana सोबत जोडलेले रहा.
- Maiya Samman Yojana Swaghoshana Patra Download | मुख्यमंत्री मैया सम्मान योजना स्वघोषणा पत्र डाउनलोड
- POCRA 2.0: नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा-2 संपूर्ण माहिती
- Ladki Bahin Yojana Online Apply Link । Nari Shakti Doot App Download
- सोयाबीन कापूस अनुदान हे. ५००० रु. खात्यामध्ये जमा, मिळाले नसेल तर लवकर हे काम करा | Soyabean Kapus Anudan Yojana Maharashtra
- Online Application मुख्यमंत्री सौर कृषी पंप योजना महाराष्ट्र 2026 माहिती